İskandinav Mitolojisi

İskandinav Mitolojisi

İskandinav Halkları Kimlerdi?

İskandinavyalı terimi genel olarak, Viking-Çağı denen dönemde İskandinavya’da yaşayan Hristiyanlık öncesikuzeyli GErmen halkları için kullanılır. Eski İskandinav dili, giderek İzlandaca, Danca, Norveççe ve İsveççeyi kapsayan kuzey Germen dillerine dönüşmüştür. İskandinavya’da ki Bronz Çağı kaya oymaları İskandinav halkının kökenlerinin Bronz Çağı’na uzandığını işaret eder.

Vikingler Kimlerdi?

Viking ( Vikingr ) deniz aşırı sefere çıkan denizci savaşçıları ifade eden eski İskandinav diline ait bir terimdir. Bu kelime, genel olarak sekizinci yüzyıldan on birinci yüzyılın ortalarına kadar uzanan dönemde kendi topraklarının dışındaki yerleri istila eden ve/veya keşfeden, oralarla ticaret yapan İskandinavlar için kullanılır. Vikingler Britanya Adaları’nın büyük bir kısmını fethetmiş, fetihlerini, İspanya’nın ve güney Fransa’nın bazı bölgelerine kadar uzatmış ve hatta Kiev’e, Konstantinapolis’e, Bağdat’a ve muhtemelen Kolomb’dan önce Kuzey Amerikaya kadar gitmişlerdir.

iskandinav mitolojisinde odin
İskandinav mitolojisinde Odin

SNORRI VE EDDA’LAR

İskandinav Mit Yaratıcıları Kimlerdi?

İlk İskandinav mit yaratıcılarının kim olduklarını bilmiyoruz. Danimarkalı tarihçi Saxo Grammaticus‘un ( 1150-1220 ), İskandinav mitleri dahil, tüm Germen mitlerinin esas redaktörü olduğunu biliyoruz. On üçüncü yüzyıla ait Volsung Saga’nın yaratıcıları, İskandinav mitolojisinin kahramanlıkla ilgili materyallerinin çoğunu bize sunmuşlardır. Fakat İskandinav mitolojisinin en önemli redaktörü, kuşkusuz Snorri Sturluson‘du.

İskandinav Mitolojisi ile ne kastediyoruz.

İskandinav mitolojisi, ortak dilin eski İskandinav dili olduğu Hristiyanlık öncesi döneme ait mitoloji için kullanılan terimdir. Şimdi bildiğimiz şekliyle bu mitolojinin başlıca kaynakları, İzlanda’daki XIII. yüzyıla ait Eski İskandinav el yazmalarıdır. Kökeninin daha önceye dayandığı bellidir fakat bunlar bilinmemektedir. Çünkü eski İskandinav dili konuşan halk’ta, Keltler gibi, mitlerini yazmak yerine nesilden nesile sözlü olarakaktarmışlardır. XIII. yüzyıl metinleri, yazarlarının eski “PAGANLAR” değil, Hristiyanlar olması nedeniyle “bozulmuştur”.

İskandinavya’da Hristiyanlığın egemen olması yavaş yavaş gerçekleşmiş, bu yüzden mitoloji yazarları yazıya geçirdikleri anlatılara zaman açısından görece yakın kalmışlardır. İzlanda Meclisi, eski dilin yerine Hristiyanlığa geçmeyi ancak 100 yılında oylamıştır. XI. yüzyıl Alman tarihçisi Bremenli Adam, 1070 yılında Uppsala‘daki Tapınak’ta İskandinav Tanrısı Odin‘e kurbanlar sunulduğunu bildirmiştir.

 Snorri Sturluson kimdir?

Snorri Sturluson ( 1179-1241 ) , İzlandalı bir lider, toprak sahibi, tarihçi, politikacı, ve şairdi. İzlanda gelenekleri ve töresel bilimiyle yoğrulmuş bir ailede yetişen şair, skaldik şiir ( skald‘larkuzeyin halk ozanıydı ) olarak bilinen antik şiirde ve İskandinav mitleri uzman olmuştu. Bu uzmanlığı, daha eski bir eser olan Manzum Edda‘ya dayanan ustalık eseri Mensur Edda‘da tamamen ortaya çıkar. Snorri’nin amacı, skaldik şiirin şiirsel yöntemlerini ve mitlerini anımsamaya teşvik etmekti.

Manzum Edda Nedir?

Kralın Kitabı ( Codex Regius ) olarak bilinen bir XIII. yüzyıl el yazması 1643’te İzlanda’da ki bir çiftlik evinde yeniden keşfedildi. Bilim insanları, bu elyazmasındaki şiirlerin Viking döneminin öykülerine dayanamadığını düşünmektedirler. Keşfedilen diğer materyallerle birlikte Kralın kitabı şimdi Manzum Edda veya Eski Edda bazen de, Saemund Sigfusson‘un bir derlemesine bağlandığı için ( bu görüş artık gözden düşmüştür ) Saemund’un Edda‘sı olarak bilinir. Derlemedeki en ünlü şiirler, dünyanın başlangıcına ve sonuna ilişkin mitleri içeren Voluspa ( Kahinenin Kehaneti ) ; yüce tantı Odin’in ” kukuletalı ” ( Grimnir ) kılığında konuştuğu Grimnismal ve Odin‘in kendini asmasıyla ilgili miti içeren Havamal’dır.

Mensur Edda Kimdir?

Snorri Sturluson, 1220 yılı civarında Mensur Edda’yı kibar İZlandaca ile düzyazı şeklinde yazmıştır. Mensur Edda “Gylfi’nin Kandırılması” ( Gylfaginning ) ile başlar. Burada, Gangleri adlı bir dilencinin kılığına girmiş efsanevi İsveç Kralı Gylfi, tanrıların evi Asgard’ı ziyaret eder ve yine kılık değiştirmiş olan Odin ile diğer iki gizemli karakteri mitolojik tarih konusunda sorgular. Bu bölümde Mazlum Edda ve mitolojik içeriğinden çok şey alınmıştır. İkinci bölüm, geleneksel şiirin kurallarını ve birçok miti sunan ” Şiirsel İfade ” ( Skaldskaparmal ) başlığını taşır. Son bölümün başlığıda şudur: ” Mısra Çeşitleri “( Hattatal ).

Eddalar İskandinav mitolojisi ile ilgili bildiğimiz her şeyi içerir, yani sadece İskandinav panteonunu vermekle kalmaz, aralarında yaratılış, dünyanın sonu, ( Regnarök ), Odin’in asılması, Baldr’ın ölümü ve dünya ağacı ( Yggdrasill ) gibi mitlerin de olduğu bilinen bütün mitleri içerir.

Mensur Edda nedir
İlk olarak 1220’de Snorri Sturluson tarafından yazılmış olan Mensur Edda’nın 1666 baskısı

 

 

Yorum
Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Show Buttons
Hide Buttons